İETT Nostaljik Tramvay
İstanbul'da Tramvay için ilk Teşebbüsler
İstanbul’da Tramvay için İlk Teşebbüsler
 
 
İstanbul’da tramvay yapılması konusunda tespit edebildiğimiz ilk teşebbüs Meclis-i Maabir üyesi Rüstem Bey’den geldi. Rüstem Bey, 14 Nisan 1868 tarihli bir yazısında, tramvay tabir olunan yolların inşasına dair kendi buluşu olan tek raylı bir sistemden bahsetmekte, uygun fiyatla yolcu ve eşya taşınacağını ifade ederek imtiyaz istemekteydi.  Rüstem Bey’e bu imtiyaz verildiyse de, tek raylı olarak ön görülen sistem uygulamaya geçemedi.          
Bu tür imtiyaz talepleri dışında, tramvayı bilinen ve Dünyada kullanılan şekliyle inşa etme teklifi  1869 yılında Mösyö Dion’dan geldi. Dion, Galata ve Pangaltı arasında Perşembe Pazarı ve Tarlabaşı’ndan geçmek üzere tramvay inşası için kendisine 40 yıl süre ile imtiyaz verilmesini teklif etti. Bu teklif, adı geçen semtlerde istimlâk yapılmasının zorluğu yüzünden kabul edilmedi. 
Benzer şekilde Mösyö Mott isimli Amerikalı bir generalin Beyoğlu-Büyükdere arasında tramvay inşa etme teşebbüsü de sonuçsuz kaldı.
İstanbul’da tramvay inşaatı, Kostantin Karapano Efendi’ye verilen imtiyaz neticesinde gerçekleşti. Karapano Efendi bu konudaki teklifi ni 1869 Ağustos’unda Bâbıâli’ye iletti. Buna göre Galata’dan Ortaköy’e, Eminönü’nden Aksaray’a ve ayrıca Aksaray’dan çeşitli kollarla Topkapı ve Yedikule’ye doğru atlı tramvay işletilecekti. Teklif benimsenince, 20 Ağustos 1869 tarihinde kendisine imtiyaz verildi. 30 Ağustos 1869’da ise mukavele yapıldı. Mukavele yapıldıktan sonra Karapano Efendi, 18 Şubat 1870 tarihinde İstanbul Tramvay Şirketi’ni  (1881’den sonra Dersaadet Tramvay Şirketi olarak anılacaktır) kurdu. Kuruluş sermayesi 400 bin lira idi. Bu sermaye, beheri 20 lira olmak üzere 20 bin hisseden oluşuyordu.
1870 Mart’ında şirketin hazırladığı tramvay hattı haritaları ve istimlâk planları onaylandı. Nisan ayı içinde Galata’da Arapçarşısı ve Çeşmemeydanı arasındaki sokakta yolların düzenlenmesi çalışmalarına başlandı. 
Mukaveleye göre, yol düzenleme masrafl arı hükümete aitti. Haritaların tesliminden itibaren altı ay içinde yolların hazır hale getirilmesi gerekiyordu. Osmanlı Hükümeti 5 milyon 800 bin kuruş tutarında bir masraf yaparak yollardaki gerekli düzenlemeleri tamamladı ve şirkete teslim etti.
 

 

İETT Nostaljik Tramvay